De geest van Berend Botje in het afvoerputje van Tallinn

Ik woon vlakbij de haven van Tallinn waar dagelijks meerdere indrukwekkend uitziende cruiseschepen aanmeren. Het is een fijne plek vol bedrijvigheid. Iedere dag hoor ik vanuit mijn kamer wel eens een scheepshoorn (is dat de correcte benaming voor ‘toeter van een boot’?). Vanochtend hoorde ik het geluid ook weer, waarna ik aan een liedje uit mijn kindertijd dacht. ‘Berend Botje ging uit varen met zijn scheepje naar Zuidlaren…’. Verder kwam ik niet. Ik nam me voor om kort daarna de volledige tekst eens op te zoeken, wat ik natuurlijk vergat. 
Eerder deze avond heb ik met behulp van twee wegwerp houten stokjes een flinke portie noodles met kip naar binnen gewerkt in een kneuterig Chinees restaurantje. Ik was daar samen met een Estse vriendin. Ze vertelde me dat de tram waarin we zojuist hadden gereden als eindpunt het district ‘Kopli’ heeft. Ik heb nooit veel goeds over dit gebied gehoord, dus ik vroeg haar nieuwsgierig wat er nou precies zo gevaarlijk is. ‘Hier in de buurt loopt wel eens een man rond die voor de lol vrouwen en kinderen prikt met een injectienaald. Gelukkig heeft niemand tot nu toe een ziekte opgelopen’, vertelde ze me. ‘In Kopli moet je oppassen, je kan er maar zo in elkaar geslagen worden. Ook zijn er hier enorm veel daklozen’. Wanneer ik zoiets hoor heb ik stiekem altijd de neiging juist wel naar zo’n plaats te gaan, er een paar kekke kiekjes te schieten om daarna heelhuids maar met een lichte adrenalinekick weer terug naar huis te keren.
 Een impressie van Kopli
Eenmaal verzadigd en weer thuis besefte ik dat er op dit moment even geen tijd is voor spannende tripjes. Misschien later. Voor nu hou ik het bij de afbeeldingen die Google me voorschotelt. Ziet er lekker rauw uit, kijk maar eens. Ik las dat er in 1774 een begraafplaats werd aangelegd voor Baltische Duitsers en dat deze plek ‘Friedhof von Ziegelskoppel’ heette. Op een gedenksteen na is daar niets meer van over. Wel vernam ik dat er vroeger een Lodewijk van Heiden zou hebben gelegen. Dat moet een Nederlander zijn geweest! 
En jawel, Lodewijk Sigismund Vincent Gustaaf van Heiden, geboren in Zuidlaren op 6 september 1772. Zijn vader was onder andere bestuursambtenaar van Coevorden en het Drentse Landschap. De familie woonde op een havezate in Zuidlaren. Lodewijk schijnt de enige Drentse zeeheld in de geschiedenis te zijn geweest. Opvallend is zijn connectie met Rusland, waar zijn achternaam trouwens werd uitgesproken als Geiden in plaats van Heiden. Hij schopte het uiteindelijk tot opperbevelhebber van de Russische vloten en gouverneur van Kronstadt, een op een klein eilandje gelegen Russische havenstad. 
 Kronstadt
Lodewijk’s zoon Graaf Frederick Maurice van Heiden werd geboren op Sveaborg (nu Suomenlinna), een vesting van een paar eilandjes voor de haven van Helsinki. Hij werd gouverneur generaal van het Groothertogdom Finland. Van 1809 tot 1917 maakte Finland deel uit van het Russische Keizerrijk. Hij settelde uiteindelijk in Lijfland, het gebied dat nu ruwweg Estland en Letland is. 
 Suomenlinna (deze foto heb ik gemaakt vanaf de boot richting Helsinki)
En dan nu weer terug naar Lodewijk van Heiden. Zijn bijnaam was Berend Botje. Toen hij in 1832 terugkeerde naar Nederland leende Koning Willem I hem een stoomboot zodat hij enkele belangrijke steden kon aandoen, zoals zijn geboorteplaats Zuidlaren. Toch kon hij zijn draai niet helemaal vinden in Nederland. Hij vereenzaamde en belandde uiteindelijk in Reval (Tallinn, Estland), wat niet zo gek ver weg is van Kronstadt waar hij zo geliefd was. Aldaar kreeg hij waterzucht (oedeem) waardoor hij op 77-jarige leeftijd overleed. Het was altijd zijn wens geweest om in Zuidlaren begraven te worden. Toch is er schijnbaar een pijnlijk gevalletje van miscommunicatie geweest. Lodewijk van Heiden werd in 1850 op de inmiddels vernietigde Duitse begraafplaats in Kopli begraven. De grafstenen zijn door Sovjet militairen weggehaald en verwerkt in muren en voetpaden.
 Lodewijk van Heiden
Triest… Dan is het misschien nu de juiste tijd om toch eens de tekst van ‘Berend Botje’ op te zoeken.
Berend Botje ging uit varen
met zijn scheepje naar Zuidlaren
de weg was recht, de weg was krom
nooit kwam Berend Botje weer om
Een, twee, drie, vier, vijf, zes, zeven
waar is Berend Botje gebleven?
Hij is niet hier, hij is niet daar,
hij is naar Amerika.
Maar… ho eens even… hij is dus niet in Amerika. Toen hij ‘De Nieuwe Wereld’ wilde verkennen viel het hem dusdanig tegen dat hij er voor koos liever in Estland te willen verblijven. Zijn geest spookt nog gewoon rond in Tallinn, hoewel hij eigenlijk in Zuidlaren had moeten rusten. Het is wat met die Drenten hier… 
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s